REWITALIZACJA - WYNIKI ANKIET

Wywiady w specjalnie oznaczonych punktach Częstochowy przeprowadzali przeszkoleni pracownicy Urzędu Miasta i stażyści. Dziś, raport z badań ankietowych dotyczący opinii mieszkańców na temat rewitalizacji przedstawili jego autorzy – prof. Politechniki Częstochowskiej Felicjan Bylok i dr Leszek Cichobłaziński z Wydziału Zarządzania Politechniki Częstochowskiej.

Spotkanie rozpoczął prezydent Miasta Tadeusz Wrona. - Niezwykle ważny jest dialog z konkretnymi osobami, które nie były do niczego przymuszane, same chciały się wypowiedzieć. Ten dialog dał odpowiedzi na wiele pytań, które zadaliśmy, ale podpowiedział też wiele rozwiązań dla konkretnych grup ludzi.

Dzisiejszy, szybki rozwój społeczny i ekonomiczny sprawia, że często całe dzielnice miast tracą swoje pierwotne funkcje, co doprowadza do spowolnienia ich rozwoju a nawet degradacji. Dotyczy to zwłaszcza obszarów poprzemysłowych.
Niezwykle istotnym problemem staje się więc ożywienie tych terenów polegające nie tylko na rewaloryzacji architektonicznej i urbanistycznej, ale przede wszystkim na znalezieniu nowych funkcji, które obszary te mogłyby pełnić.
Rewitalizacja to zespół działań w sferze gospodarczej, społecznej i przestrzennej prowadzących do ożywienia i aktywizacji zdegradowanego terenu. Jej celem jest poprawa wszystkich aspektów życia mieszkańców miasta, poprzez rewaloryzację stanu środowiska zamieszkania oraz wsparcie rozwoju gospodarczego i społecznego.

Z tych to powodów Urząd Miasta Częstochowy powołał Zespół ds. Wdrażania Miejskiego Programu Rewitalizacji dla Częstochowy oraz urząd Pełnomocnika Prezydenta Miasta Częstochowy ds. Rewitalizacji. Zespół ten opracował Miejski Program Rewitalizacji dla Częstochowy, do którego wybrano następujące dzielnice: Raków, Ostatni Grosz, Dzielnica Podjasnogórska (okolice Rynku Wieluńskiego, ul. Św. Barbary, ul. 7 Kamienic, ul. Św. Rocha od Rynku Wieluńskiego do cmentarza Św. Rocha), Śródmieście, Stare Miasto oraz rejon ul. Krakowskiej, które wyodrębniono „w wyniku diagnozy sytuacji gospodarczej, społecznej i przestrzennej”. Przeprowadzone badania dotyczyły tych dzielnic Częstochowy i stanowią element konsultacji społecznych niezbędnych w przygotowywaniu i wdrażaniu tego typu programów.

    - Realizacja programu rewitalizacji powinna odbywać się zawsze przy udziale społeczności lokalnej – mówiła Dorota Chudowska, Pełnomocnik Prezydenta Miasta Częstochowy ds. Rewitalizacji. - Zwłaszcza, że ten złożony proces powinien odpowiadać na potrzeby mieszkańców dzielnicy nie tylko te materialne, ale również te z szeroko pojmowanej sfery społecznej. Ponieważ zawsze Biuro pełnomocnika ds. rewitalizacji jest otwarte dla mieszkańców dzielnic, które są objęte programem ale nie zawsze mieszkańcy mają możliwość dotrzeć do biura  postanowiliśmy dać możliwość wypowiedzenia się w inny sposób. Stąd pomysł ustawienia  w sześciu punktach Miasta  punktów informacyjno – ankietowych.
   
 Punkty te były otwarte przez 2 dni (4 i 5 sierpnia) w godzinach od 10.00-18.00. I oprócz możliwości wypowiedzenia się można było również uzyskać informację na temat

• Programu rewitalizacji
• bieżących wydarzeń kulturalnych
• informacji na temat funkcjonowania urzędu
• punkty te były również wyposażone w informacje dotyczące działalności organizacji pozarządowych.

Oprócz badań ulicznych, respondenci mieli także możliwość wypełnienia ankiety na stronie internetowej urzędu miasta, gdzie była udostępniona w dniach 4 – 8 sierpnia.

Respondenci wypełnili łącznie  609 ankiet, z czego blisko 1/3 stanowiły ankiety internetowe, co świadczy o dość dużym zainteresowaniu internautów.

Najwięcej ankiet ulicznych wypełnionych zostało na pl. Orląt Lwowskich oraz na Placu Biegańskiego. To jeden z dowodów na mobilizację mieszkańców Rakowa. Jeśli chodzi o miejsce zamieszkania respondentów, to w obydwu typach ankiet wskazać należy znaczną przewagę mieszkańców Rakowa (nieco ponad 1/3 respondentów).
W przypadku ankiet ulicznych prawie tyle samo kobiet jak i mężczyzn uczestniczyło w badaniach. W wypełnieniu ankiet internetowych znacznie przeważali mężczyźni. Ogółem w badaniach wzięło udział ponad 10% więcej mężczyzn niż kobiet, podczas gdy w populacji miasta nieznacznie przeważają kobiety. 
Największą grupę stanowiły osoby w wieku 18–30 lat oraz 51–65. Respondenci z pierwszej kategorii najczęściej wypełniali ankiety internetowe, respondenci starsi z kolei częściej odpowiadali na ankiety uliczne.
Badani byli dość dobrze wykształceni. W zdecydowanej większości były to osoby z wykształceniem średnim i wyższym (łącznie ponad ¾ ogółu badanych).

Najistotniejszymi problemami społecznymi wymagającym pilnego rozwiązania są: zagospodarowanie czasu dzieci, młodzieży i osób starszych (56,98% respondentów), patologie społeczne - alkoholizm, narkomania oraz wandalizm (49,26%) oraz brak bezpieczeństwa na drodze (46,63%).

Na konieczność zagospodarowania czasu dzieci, młodzieży i osób starszych najczęściej wskazywali respondenci w wieku 17 lat i mniej, w wieku 18-30 lat oraz w wieku 31-50 lat. Natomiast na brak bezpieczeństwa na ulicach wskazywały osoby w wieku 51-65 lat. Na konieczność przeciwdziałania patologiom społecznym najczęściej wskazywali badani w wieku powyżej 65 lat. Zatem można zauważyć tendencję wzrostu poczucia zagrożenia bezpieczeństwa ze względu na wiek. Im starszy był badany respondent tym częściej postrzegał konieczność rozwiązania problemów społecznych związanych z bezpieczeństwem.

Najczęściej na kategorię zagospodarowania czasu dzieci, młodzieży i osób starszych wskazywali respondenci z wykształceniem podstawowym oraz w wykształceniem wyższym. Na kategorię braku bezpieczeństwa na ulicach najczęściej wskazywały osoby z wykształceniem zawodowym. Natomiast na kategorię patologii społecznych najczęściej wskazywali badani z wykształceniem średnim. Kategoria biedy i niedożywienia była najważniejsza dla osób z wykształceniem zawodowym.

• Najważniejszymi kwestiami społecznymi dla mieszkańców dzielnicy Raków są zagospodarowanie czasu dzieci, młodzieży i osób starszych oraz przeciwdziałanie patologiom społecznym.
• Mieszkańcy dzielnicy Ostatni Grosz za najważniejsze problemy uznali brak bezpieczeństwa na ulicach oraz patologie społeczne.
• W dzielnicy Jasnogórskiej za najbardziej istotne problemy społeczne respondenci uznali patologie społeczne oraz brak bezpieczeństwa na drogach.
• W dzielnicy Śródmieście kwestiami społecznymi wymagającymi szybkiego rozwiązania są patologie społeczne oraz zagospodarowanie czasu dzieci, młodzieży i osób starszych.
• Na Starym Mieście najczęściej respondenci wskazywali patologie społeczne, zagospodarowanie czasu dzieci, młodzieży i osób starszych oraz biedę i niedożywienie.

* budowa infrastruktury sportowo-rekreacyjnej (7,1% badanych respondentów). Boiska sportowe, Aquapark, ścieżki rowerowe, miejsca do rekreacji pozwoliłyby zagospodarować czas wolny dzieci, młodzieży i ludzi starszych; minimalizowałyby również zjawiska patologiczne takie jak alkoholizm, wandalizm, w szczególności wśród młodzieży.

* organizacja imprez plenerowych takich jak jarmarki, festyny, koncerty muzyczne, spektakle teatralne (6,2%). Na szczególna uwagę zasługuje propozycja organizacji festynów dzielnicowych, które by integrowały społeczność osiedlową.

*  organizacja klubów osiedlowych (5,4%). Kluby te miałyby program skierowany do różnych grup wiekowych, czyli do młodzieży, ludzi starszych i emerytów.

*  świetlice środowiskowe (5,7%). Mieszkańcy postulowali tworzenie świetlic osiedlowych, w których realizowano by różnego rodzaju zajęcia pozalekcyjne np. zajęcia muzyczne, malarskie, sportowe nie tylko dla dzieci, ale również dla młodzieży.

* imprezy kulturalne (4,9%). Mieszkańcy proponują, aby władze miasta organizowały imprezy o atrakcyjnej tematyce i formie. Chodzi o koncerty i spektakle teatralne skierowane do różnych grup wiekowych.

* organizacja imprez sportowych. Badani respondenci wskazują na aktywność sportową młodzieży i dzieci jako na ważne działania mające na celu zagospodarować ich wolny czas (3.8%). Proponuje się, aby aktywność tę można było realizować w dzielnicowych klubach sportowych albo w ośrodkach sportowo-rekreacyjnych.

* konieczność zintensyfikowanie działań służb porządkowych – policji i straży miejskiej w celu przeciwdziałania patologiom społecznym. (3,1%). 

Badani mieszkańcy postrzegają radnych dzielnicy jako głównych inicjatorów działań na rzecz rozwiązywania problemów społecznych (60,76%). Na uwagę zasługuje również rola parafii kościelnych w inicjowaniu działań na rzecz rozwiązywania problemów społecznych. Co piąty badany uznał, że wspólnota parafialna powinna aktywnie działać na rzecz zwalczania patologii społecznych. Pozostałe podmioty realizujące te działania to organizacje społeczne oraz grupy mieszkańców.

Respondenci zwracali uwagę przede wszystkim na starą zabudowę ul. Wieluńskiej i okolicznych uliczek tworzących labirynt ciągów komunikacyjnych właściwych tylko temu obszarowi. Miejscem charakterystycznym jest zabytkowy kościół Pana Jezusa Konającego, plac przed Jasną Górą oraz kościół św. Barbary. Niektórzy wskazywali także na obiekty leżące w pobliżu w obszaru rewitalizacji, chodzi głównie o cmentarz św. Rocha, który jest w świadomości mieszkańców ściśle związany z obszarem podjasnogórskim. Drugim miejscem magicznym tej dzielnicy jest ul. Bialska.
Ankietowani zwrócili uwagę na konieczność wymiany nawierzchni Rynku Wieluńskiego, zwłaszcza chodników dla pieszych, które są bardzo złym stanie. Wyjątkiem jest ul. Wieluńska. Respondenci zwracali uwagę na wzrastające znaczenie tej ulicy, za czym nie nadąża najbliższa okolica.
Wskazano także na niedokończony budynek na rogu ul. Kordeckiego i św. Barbary, który straszy pielgrzymów już od lat, jako przykład akcentu niszczącego klimat miejsca.

Miejsca magiczne to Jasna Góra, parki podjasnogórskie, III Aleja, Ratusz, skwer między ul. Śląską i ul. Nowowiejskiego, pl. Pamięci Narodowej i skwer przed liceum im. Henryka Sienkiewicza. Innym ważnym miejscem w Śródmieściu jest najważniejsze skrzyżowanie miasta, Alei Najświętszej Maryi Panny oraz Alei Kościuszki i Wolności. Na uwagę zasługują też niektóre podwórka przy Alejach oraz budynek starej drukarni przy ul. Waszyngtona.
Mieszkańcy zwracali głownie uwagę na zbyt duże natężenie ruchu kołowego w centrum miasta (ul. Nowowiejskiego i ul. Dąbrowskiego). Na ul. Dąbrowskiego powinien być zakaz parkowania. Przy IV LO powinny się znajdować „tablice upamiętniające Polaków, którzy walczyli o niepodległość Polski pod zaborem rosyjskim. Wiele wysiłku należy włożyć też w zagospodarowanie miejsca przed Megasamem, które jest „straszne”  Ryneczek na Wałach Dwernickiego.

Respondenci zwrócili uwagę przede wszystkim  na sam Rynek, który jest sam w sobie miejscem magicznym. A na Rynku szczególnym miejscem jest Ptasia Brama. Inne miejsca magiczne to: bulwar nad Wartą, Plac Bohaterów Getta, dawne tereny przemysłowe między torami kolejowymi a ul. Krakowską ze starym browarem, ul. Garibaldiego i ul. Berka Joselwicza, posesja przy ul. Krakowskiej 30, przełom Warty w Mirowie, stare kamieniołomy wapienia.
Respondenci wskazywali przede wszystkim na konieczność „zrobienia czegoś” z budynkiem popularnie nazywanym „Puchatkiem”, ponieważ psuje on zupełnie atmosferę Starego Rynku. Ponadto należy skończyć renowację wykopalisk archeologicznych i odnowić sąsiadujące ulice (np. ul. Senatorską). Uporządkować należy teren za Filharmonią oraz Plac Bohaterów Getta (gdzie należy w sposób wyraźny uwidocznić tragedię Żydów, jaka się tu wydarzyła) oraz zdewastowane rozlewiska Kucelinki, Stradomki i Konopki.

Za „magiczne”miejsca uznano: Katedrę pw. Św. Rodziny, plac przed Katedrą,  Plac Daszyńskiego, kościół św. Zygmunta, Galerię Malarstwa przy ul. Katedralnej, fontannę na ul. Katedralnej, stary browar, stadion miejski przy ul. Olsztyńskiej, ul. Krakowską i ul. Małą, fabrykę zapałek, boisko KS Victoria.
Według respondentów w pierwszej kolejności należy zadbać o bezpieczeństwo (więcej policji i likwidacja melin), należy doprowadzić dworzec PKP do porządku wraz z jego okolicą, w tym także ul. Piłsudskiego, potrzebny jest gruntowny remont Starego Miasta wraz z ulicami i chodnikami. Należy poradzić sobie z patologią (pijaństwem, napadami, kradzieżami) na Starym Mieście i w okolicach ul. Katedralnej i Krakowskiej.

Najczęściej wymienianym miejscem magicznym na Rakowie jest Plac Orląt Lwowskich. Ponadto -  stadion RKS Raków, kościół św. Józefa, Muzeum Archeologiczne, Młodzieżowy Dom Kultury na ul. Łukasińskiego wraz z otoczeniem, stare osiedle hutnicze, ul. Okrzei „tzw. Aleja Lipowa”, zbiornik wodny na Kucelinie.
Respondenci wskazywali przede wszystkim na konieczność odnowienia pl. Orląt Lwowskich oraz jezdni i chodników w okolicach ul. Limanowskiego i Okrzei, odnowienie elewacji budynków przy Alei Pokoju, zwłaszcza w okolicy skansenu, remont stadionu RKS Raków. Konieczna wydaje się także budowa terenów rekreacyjnych, np. na Dąbiu oraz renowacja starych osiedli hutniczych w okolicach pałacyku Handkego. Ważnym elementem rewitalizacji Rakowa jest walka z patologiami społecznymi, zwłaszcza z alkoholizmem, który zdaniem respondentów zniweczyć może wszelkie poczynania w tym zakresie.

Należy zaznaczyć, że najczęściej wymienianym miejscem magicznym leżącym poza obszarami przeznaczonymi do rewitalizacji jest Promenada Czesława Niemena.

Ważnym aspektem życia mieszkańców dzielnic przeznaczonych do rewitalizacji jest infrastruktura techniczna jak również rekreacyjna.
Najczęściej mieszkańcy wskazywali na konieczność naprawy nawierzchni ulic  i chodników dla pieszych. Łącznie dużo wskazań uzyskała „infrastruktura rekreacyjna” i „tereny zielone”. Mieszkańcy narzekają też na ogólnie zły stan budynków mieszkalnych. Problemem, który był wskazywany najrzadziej jest brak sanitariatów w mieszkaniach.

Autorami raportu są: dr hab. Prof. PCz Felicjan Bylok, dr Leszek Cichobłaziński i dr Piotr Pachura.
Współpraca merytoryczna: Pracownicy Urzędu Miasta Częstochowy - Dorota Chudowska, Jarosław Kapsa, Małgorzata Narolska. Opracowanie statystyczne: Aleksandra Milejska. Przygotowanie internetowej wersji ankiety – Edwin Hiller