Facebook NK Rss Dodaj do ulubionych Youtube Istagram

Aktualności

13 października 2017
155 lat „Sienkiewicza”. Dzieje budynku szkolnego

Budynek, który obecnie zajmuje IV Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza ma niezwykle ciekawą historię. Mieścił się tu klasztor, siedziby placówek oświatowych i szpitalnych, a także organizacji wojskowych, policyjnych i politycznych.

Zabudowania przy III Alei 56, jako klasztorne, wzniesione zostały w latach 1859–62 z inicjatywy Zgromadzenia Sióstr Mariawitek. Autorem projektu był Franciszek Tournelle. W okresie186264 funkcjonował tu Instytut dla Ubogich Dziewcząt, a później dwuklasowa szkoła początkowa żeńska. Na parterze budynku znajdowały się pomieszczenia mieszkalne uczennic. Trójskrzydłowy gmach, ustawiony był frontem do ulicy, a w środek skrzydła frontowego, wtopiony został kościół zbudowany w stylu neogotyckim (pod wezwaniem Najświętszego Imienia Maryi). W 1901 r. został on zamknięty przez władze rosyjskie i odzyskano go dopiero podczas strajku szkolnego w lutym 1905. Użytkowany był później jako kościół szkolny.

W ramach represji rosyjskich, po upadku powstania styczniowego, Mariawitki zostały zmuszone by opuścić klasztor. W 1865 r. usunięto z budynku dwuklasową szkołę początkową żeńską i przeniesiono tu Szkołę Powiatową Specjalną. Następnie po dwóch latach przekształcono ją w Progimnazjum Klasyczne Męskie. Szkoła umieszczona była w zachodnim skrzydle budynku, podczas gdy wschodnie skrzydło, w latach 186785, zajmował urząd naczelnika powiatu częstochowskiego. Od 1876 r. w budynku funkcjonowało rządowe ośmioklasowe Gimnazjum Męskie, które po wybuchu wojny - w sierpniu 1914 r. - ewakuowano do Warszawy, a później na teren Cesarstwa Rosyjskiego.

W II połowie września 1914 r. gmach został zajęty przez miejscowych skautów - usunięto wówczas z budynku symbole władzy carskiej, a zawieszono biało-czerwone flagi. Zorganizowano tu Komendę Placu oraz komisariaty: miejski i powiatowy Polskiej Organizacji Narodowej. Prowadziły one działalność propagandową, werbunek i szkolenie ochotników do Legionów Polskich. Swoją siedzibę miała tu szkoła podoficerska, a także tworzona kompania częstochowska Legionów Polskich. Od połowy 1915 r. do roku 1916 budynek w części służył wojsku niemieckiemu: znajdowały się tutaj kasyno wojskowe oraz Dom Żołnierza (Soldatenheim).

Skrzydło wschodnie i południowe gmachu, w latach 191518, służyły działalności oświatowej i kulturalnej. Od września 1915 r. mieściła się tu elementarna Szkoła Nowomiejska, organizowane były kursy rzemieślnicze (od 1918 r. także handlowe) oraz odbywały się różne zajęcia pozaszkolne.

W I połowie 1917 r. władze niemieckie utworzyły w tym budynku Główny Urząd Zaciągu do Polskiej Siły Zbrojnej (Polnische Werhmacht). W 1918 r. część gmachu nadal służyła celom wojskowym. U progu niepodległości znajdowały się tutaj: komenda okręgu częstochowskiego Polskiej Organizacji Wojskowej, zarząd Organizacji Dowborczyków, Milicja Ludowa Polskiej Partii Socjalistycznej. 9 listopada 1918 w utworzono tu Częstochowską Radę Robotniczą. W czasie rozbrajania żołnierzy niemieckich 11 listopada 1918 r. w budynku funkcjonowała również siedziba sztabu, kierującego działaniami oddziałów peowiackich i robotniczych.

W końcu listopada 1919 r. do gmachu przeprowadziło się z ul. Teatralnej (Wolności) I Państwowe Gimnazjum im. H. Sienkiewicza. Wydawało się wówczas, że budynek ten już nieprzerwanie będzie służył wyłącznie celom oświatowym. Okazało się jednak inaczej. Podczas wojny z bolszewikami, od 10 sierpnia do 17 września 1920 r., funkcjonował w nim szpital PCK. Działał on również w maju i czerwcu 1921 r., w czasie III powstania śląskiego. Trzy lata później do gmachu głównego dobudowano salę gimnastyczną (pełniła też rolę sali teatralnej) oraz przylegający do niej dom dla dyrektora gimnazjum.

I Gimnazjum i Liceum Państwowe im. H. Sienkiewicza funkcjonowało do października 1939 r., później szkołę zajęło wojsko niemieckie. Przez całą okupację gmach służył za siedzibę niemieckiej policji oraz wojsku. Po wyparciu Niemców z Częstochowy, 21 stycznia 1945 r. budynek zajęli Rosjanie i urządzili w nim szpital wojskowy (funkcjonował do 16 października 1945r.). Zanim w 1945 r. rozpoczęła się nauka, uczniowie, ich rodzice i nauczyciele wyremontowali zdewastowane pomieszczenia. Od 1948 obok liceum w budynku mieściła się również szkoła podstawowa. Natomiast od lat 60. do 90. działały tu (w dawnym domu dyrektora) przedszkola nr 37 i nr 17.

Juliusz Sętowski