Wystąpienie Prezydenta Miasta Częstochowy
Wygłoszone podczas uroczystości wręczania medali z okazji 650. rocznicy lokacji Częstochowy. Ratusz – 24 sierpnia 2006 r.
Szanowni Państwo
Wiek XIV był przełomowy w historii naszego miasta. 24 sierpnia 1356 r. król Kazimierz Wielki wydał przywilej lokacyjny nadający Częstochowie prawa samorządowe zgodne z europejskim, magdeburgskim wzorcem. Kilkanaście lat później, prawdopodobnie około 1370 roku, Częstochowa stała się miastem. W 1377 roku powstaje w naszym mieście pierwsza huta żelaza. W 1382 r. książe Władysław Opolczyk funduje Klasztor Jasnogórski i powierza Ojcom Paulinom opiekę nad Cudownym Obrazem Najświętszej Maryi Panny. Dodajmy także, że w tym XIV wieku ukształtowały się dwie ważne arterie komunikacyjne przebiegające przez północną Małopolskę. Szlak wołowy – kupiecka magistrala łącząca Wołoszczyznę i Podole z Dolnym Śląskiem i Saksonią; oraz droga królewska „via regia” prowadząca z Krakowa do Poznania. Częstochowa, miasto nad Wartą, znalazła się na skrzyżowaniu tych dwóch istotnych szlaków komunikacyjnych.
Można więc powiedzieć: wiek XIV ukształtował najważniejsze cechy naszego miasta. W jednym połączył ośrodek pielgrzymkowy o ponadnarodowym znaczeniu, ośrodek przemysłowy i ośrodek handlowy. Położenie na granicy nadało też miastu pewien istotny charakter. W razie konieczności częstochowianie okazywali heroizm, broniąc Polski przed zewnętrznym najazdem – tak jak w 1655 roku; w zwyczajnych latach miasto otwartymi bramami, gościnnie witało przybyszy. Zwłaszcza, że – jak to opisał ksiądz Jan Długosz: „..z całej Polski i krain sąsiednich, mianowicie Śląska, Moraw, Prus i Węgier, na uroczystość Maryi Świętej – której rzadki i nabożny obraz na drzewie wykonany w tym miejscu się znajduje – zbiegał się lud..”
Przywilej lokacyjny był przyznaniem wspólnocie praw samorządowych. Mieszkańcy uzyskali możliwość wyboru swych władz, możliwość ustalania obowiązujących miejscowych praw i egzekwowania ich przestrzegania. Zyskali także gwarancje wolności osobistej i własności. Wznoszący się nad rynkiem ratusz uznać możemy jako symbol europejskiej cywilizacji. Instytucja samorządu miejskiego nie istniała poza kręgiem tej cywilizacji. Z tego systemu samorządowego, kontynuacji tradycji ateńskiej demokracji, rzymskiego prawa i chrześcijańskiego szacunku dla godności każdej jednostki ludzkiej; z tego zrodził się współczesny model demokracji.
W 1356 roku mieszkańcy Częstochowy zyskali owe uniwersalne, europejskie prawa. Przestali być poddanymi, stali się odpowiedzialną za siebie wspólnotą. Wspólnotę bowiem mogą tworzyć tylko ludzie wolni i świadomi swej godności. Charakter tego związku najtrafniej odzwierciedlają słowa XVII wiecznego, purytańskiego kaznodziei, założyciela amerykańskiego miasta Boston, Johna Winthropa. Zwracając się do obywateli „miasta założonego na wzgórzu” Winthrop wzywał: „Musimy razem się cieszyć, razem smucić, razem pracować, cierpieć i jako członkowie tego samego ciała, mieć zawsze przed oczyma naszą wspólnotę”.
Wykładnie tych słów odczytamy w dokumentach dawnej częstochowskiej gminy.
W zapisach testamentowych na rzecz biednych, w aktach fundowania szpitala, w prawach lokalnych broniących słabszych, a także w zapiskach o miejskich lub cechowych ceremoniach. W tym życiu codziennym częstochowskiego samorządu dostrzec można siłę wspólnotowej solidarności. Dostrzec też można, ze samorząd kształtował i wzmacniał to – co określano kiedyś – cnotami obywatelskimi.
Oczywistą jest rzeczą, że ludzie w każdej społeczności kierują się przede wszystkim interesem własnym. Interes własny jest najważniejszym czynnikiem motywującym rozwój. Ale wspólnota tworzy warunki by ten interes własny był – jak to określił Tocqueville - „właściwie rozumiany”; a wiec określony w kontekście szerszych potrzeb społecznych, biorący pod uwagę interesy innych, dostrzegający dobro publiczne . „Zainteresowanie sprawami publicznymi i poświęcenie się sprawom publicznym są głównymi oznakami obywatelskiej cnoty” - twierdził Michael Walzer
Pozbawiony realnej możliwości wpływu na sprawy publiczne obywatel traci więc możliwość rozwoju tej cnoty.
W tym więc zawiera się najważniejsza wartość samorządu terytorialnego. W naszej historii doświadczaliśmy niejednokrotnie likwidacji samorządności. Doświadczaliśmy politycznego ubezwłasnowolnienie samorządu, tworzenia z niego „pasa transmisyjnego od centrum partii do lokalnych społeczności”. Był już ustrój, gdy Warszawa decydowała o wszystkim. Tyle, że skutkiem takiego ustroju był upadek podstawowych cnót obywatelskich. Społeczeństwa solidarnego nie da się tworzyć budując system centralistyczny oparty na hierarchicznym podziale: władza – poddani.
Mam dziś przyjemność wręczyć ludziom będącym elitą Częstochowy medale wybite z okazji 650-lecia samorządności częstochowskiej. Proszę jednak, by nie traktowano tego jako nagrodę lecz jako zobowiązanie. Medal powinien przypominać tradycję wobec której ciążą na nas poważne obowiązki.
Przypomnę maksymę wyrytą w kamieniu na lwowskim Ratuszu: „Dostojeństwo nie wyklucza ustawicznej pracy; praca rodzi się z nabytej cnoty; cnota wiekuistą chwałę zjednywa; chwała przodków jest światłem dla potomnych”.
Zapamiętajmy to i żyjmy w zgodzie z tym wskazaniem.
Prezydent Miasta Częstochowy
Tadeusz Wrona
Wiek XIV był przełomowy w historii naszego miasta. 24 sierpnia 1356 r. król Kazimierz Wielki wydał przywilej lokacyjny nadający Częstochowie prawa samorządowe zgodne z europejskim, magdeburgskim wzorcem. Kilkanaście lat później, prawdopodobnie około 1370 roku, Częstochowa stała się miastem. W 1377 roku powstaje w naszym mieście pierwsza huta żelaza. W 1382 r. książe Władysław Opolczyk funduje Klasztor Jasnogórski i powierza Ojcom Paulinom opiekę nad Cudownym Obrazem Najświętszej Maryi Panny. Dodajmy także, że w tym XIV wieku ukształtowały się dwie ważne arterie komunikacyjne przebiegające przez północną Małopolskę. Szlak wołowy – kupiecka magistrala łącząca Wołoszczyznę i Podole z Dolnym Śląskiem i Saksonią; oraz droga królewska „via regia” prowadząca z Krakowa do Poznania. Częstochowa, miasto nad Wartą, znalazła się na skrzyżowaniu tych dwóch istotnych szlaków komunikacyjnych.
Można więc powiedzieć: wiek XIV ukształtował najważniejsze cechy naszego miasta. W jednym połączył ośrodek pielgrzymkowy o ponadnarodowym znaczeniu, ośrodek przemysłowy i ośrodek handlowy. Położenie na granicy nadało też miastu pewien istotny charakter. W razie konieczności częstochowianie okazywali heroizm, broniąc Polski przed zewnętrznym najazdem – tak jak w 1655 roku; w zwyczajnych latach miasto otwartymi bramami, gościnnie witało przybyszy. Zwłaszcza, że – jak to opisał ksiądz Jan Długosz: „..z całej Polski i krain sąsiednich, mianowicie Śląska, Moraw, Prus i Węgier, na uroczystość Maryi Świętej – której rzadki i nabożny obraz na drzewie wykonany w tym miejscu się znajduje – zbiegał się lud..”
Przywilej lokacyjny był przyznaniem wspólnocie praw samorządowych. Mieszkańcy uzyskali możliwość wyboru swych władz, możliwość ustalania obowiązujących miejscowych praw i egzekwowania ich przestrzegania. Zyskali także gwarancje wolności osobistej i własności. Wznoszący się nad rynkiem ratusz uznać możemy jako symbol europejskiej cywilizacji. Instytucja samorządu miejskiego nie istniała poza kręgiem tej cywilizacji. Z tego systemu samorządowego, kontynuacji tradycji ateńskiej demokracji, rzymskiego prawa i chrześcijańskiego szacunku dla godności każdej jednostki ludzkiej; z tego zrodził się współczesny model demokracji.
W 1356 roku mieszkańcy Częstochowy zyskali owe uniwersalne, europejskie prawa. Przestali być poddanymi, stali się odpowiedzialną za siebie wspólnotą. Wspólnotę bowiem mogą tworzyć tylko ludzie wolni i świadomi swej godności. Charakter tego związku najtrafniej odzwierciedlają słowa XVII wiecznego, purytańskiego kaznodziei, założyciela amerykańskiego miasta Boston, Johna Winthropa. Zwracając się do obywateli „miasta założonego na wzgórzu” Winthrop wzywał: „Musimy razem się cieszyć, razem smucić, razem pracować, cierpieć i jako członkowie tego samego ciała, mieć zawsze przed oczyma naszą wspólnotę”.
Wykładnie tych słów odczytamy w dokumentach dawnej częstochowskiej gminy.
W zapisach testamentowych na rzecz biednych, w aktach fundowania szpitala, w prawach lokalnych broniących słabszych, a także w zapiskach o miejskich lub cechowych ceremoniach. W tym życiu codziennym częstochowskiego samorządu dostrzec można siłę wspólnotowej solidarności. Dostrzec też można, ze samorząd kształtował i wzmacniał to – co określano kiedyś – cnotami obywatelskimi.
Oczywistą jest rzeczą, że ludzie w każdej społeczności kierują się przede wszystkim interesem własnym. Interes własny jest najważniejszym czynnikiem motywującym rozwój. Ale wspólnota tworzy warunki by ten interes własny był – jak to określił Tocqueville - „właściwie rozumiany”; a wiec określony w kontekście szerszych potrzeb społecznych, biorący pod uwagę interesy innych, dostrzegający dobro publiczne . „Zainteresowanie sprawami publicznymi i poświęcenie się sprawom publicznym są głównymi oznakami obywatelskiej cnoty” - twierdził Michael Walzer
Pozbawiony realnej możliwości wpływu na sprawy publiczne obywatel traci więc możliwość rozwoju tej cnoty.
W tym więc zawiera się najważniejsza wartość samorządu terytorialnego. W naszej historii doświadczaliśmy niejednokrotnie likwidacji samorządności. Doświadczaliśmy politycznego ubezwłasnowolnienie samorządu, tworzenia z niego „pasa transmisyjnego od centrum partii do lokalnych społeczności”. Był już ustrój, gdy Warszawa decydowała o wszystkim. Tyle, że skutkiem takiego ustroju był upadek podstawowych cnót obywatelskich. Społeczeństwa solidarnego nie da się tworzyć budując system centralistyczny oparty na hierarchicznym podziale: władza – poddani.
Mam dziś przyjemność wręczyć ludziom będącym elitą Częstochowy medale wybite z okazji 650-lecia samorządności częstochowskiej. Proszę jednak, by nie traktowano tego jako nagrodę lecz jako zobowiązanie. Medal powinien przypominać tradycję wobec której ciążą na nas poważne obowiązki.
Przypomnę maksymę wyrytą w kamieniu na lwowskim Ratuszu: „Dostojeństwo nie wyklucza ustawicznej pracy; praca rodzi się z nabytej cnoty; cnota wiekuistą chwałę zjednywa; chwała przodków jest światłem dla potomnych”.
Zapamiętajmy to i żyjmy w zgodzie z tym wskazaniem.
Prezydent Miasta Częstochowy
Tadeusz Wrona
